Geri Yükleme Tatbikatı

Önceki ders yedeğin kapsamını, sıklığını ve saklamasını sayıya bağladı; o sayılar bir yedek kümesinden okundu. Varsayılanın bıraktığı kalem en sessiz olanıdır: yedek alma adımı başarılı döner. Arşiv üretilir, boyutu yazılır, kayıt tutulur — ve o kayıt yedeğin geri yüklenebildiğine dair hiçbir şey söylemez. Ölçü geri döndürülebilirliğin kanıtıdır: üretimdeki bayt ile geri gelen baytı karşılaştıran bir özet.

Tatbikat Gerçekten Koşuyor

• ST31 — Kurgu bölgesel ölçüm ağının üretim ağacı gerçekten diske yazılıyor: beş kalem, içerikleri kendi üretecimizden, tohum 51703; geçici dizin koşum sonunda siliniyor.
• ST32 — Arşiv kabı kendi biçimimizdir; parola ve tuz kurgudur.
• ST33 — Beş kusurun üçü gerçekten enjekte edilir (kapsam dışı kalem, çevrilmiş bayt, başka anahtar); yanlış sıra ile eksik yetki modeldir.
• ST34 — Kurtarma süresi hedefi Dayanıklılık Kalıpları kursundan girdidir: 240 dakika. İndirme süresi önceki dersin 649,8 GiB tam yedeğinden ve 80 MiB/s’lik kurgu bir hattan türer; öteki dört bileşen modeldir.
• ST35 — Üretim kümesi ayda üç yapılandırma değişikliği ve çeyrekte bir kalem alır; bir tatbikat bir kişinin altı saatidir, ayrı bir geri yükleme ortamında koşar.
• ST36 — Süre ölçülür ama basılmaz; yalnız bant denetiminden geçirilir.

// tatbikat/kap.mjs — arsiv kabi kendi bicimimizdir: bildirim + ardisik icerikler.
// Parola ve tuz kurgudur, gercek sir yazilmaz.
import { readFileSync, writeFileSync, readdirSync, mkdirSync } from "node:fs";
import { join } from "node:path";
import { gzipSync, gunzipSync } from "node:zlib";
import { createCipheriv, createDecipheriv, createHash, scryptSync } from "node:crypto";

export const TOHUM = 51703;              // ureteci kendimiz yaziyoruz, tohum gorunur
let x = TOHUM >>> 0;
export const uret = (n) => {
  const b = Buffer.allocUnsafe(n);
  for (let i = 0; i < n; i += 4) { x = (Math.imul(x, 1103515245) + 12345) >>> 0; b.writeUInt32LE(x, i); }
  return b;
};
export const ozet = (b) => createHash("sha256").update(b).digest("hex");
const tuz = Buffer.from("kurgu-tuz-ornek-gecersiz");
export const ANAHTAR = scryptSync("kurgu-yedek-parolasi-ornek-gecersiz", tuz, 32);
export const BASKA = scryptSync("kurgu-baska-parola-ornek-gecersiz", tuz, 32);
const IV = Buffer.from("kurgu-iv-12b");  // 12 bayt, sabit ve kurgu

export function paketle(dizin, atla = []) {       // atla: plan disi birakilan kalem
  const adlar = readdirSync(dizin).sort().filter((a) => !atla.includes(a));
  const govde = adlar.map((a) => readFileSync(join(dizin, a)));
  const bildirim = Buffer.from(JSON.stringify(adlar.map((a, i) => [a, govde[i].length])));
  const bas = Buffer.allocUnsafe(4);
  bas.writeUInt32LE(bildirim.length, 0);
  return Buffer.concat([bas, bildirim, ...govde]);
}
export function ac(kap, dizin) {
  const n = kap.readUInt32LE(0);
  let p = 4 + n;
  mkdirSync(dizin, { recursive: true });
  for (const [ad, boy] of JSON.parse(kap.subarray(4, 4 + n).toString())) {
    writeFileSync(join(dizin, ad), kap.subarray(p, p + boy));
    p += boy;
  }
}
export function sifrele(kap) {
  const s = createCipheriv("aes-256-gcm", ANAHTAR, IV);
  return { govde: Buffer.concat([s.update(gzipSync(kap)), s.final()]), etiket: s.getAuthTag() };
}
export function coz({ govde, etiket }, anahtar = ANAHTAR) {
  try {                                  // bozuk arsiv ya da yanlis anahtar duser
    const d = createDecipheriv("aes-256-gcm", anahtar, IV).setAuthTag(etiket);
    return gunzipSync(Buffer.concat([d.update(govde), d.final()]));
  } catch { return null; }
}

// tatbikat/tatbikat.mjs — GERCEKTEN kosar: kurgu uretim agaci diske yazilir, arsivlenir,
// SILINIR ve geri yuklenir; birebir ayni oldugu ozetle dogrulanir. Sure basilmaz.
import { mkdtempSync, mkdirSync, writeFileSync, readFileSync, readdirSync, rmSync } from "node:fs";
import { join } from "node:path";
import { tmpdir } from "node:os";
import { TOHUM, uret, ozet, paketle, ac, sifrele, coz, BASKA } from "./kap.mjs";

const KALEM = [["olcum.veri", 262144], ["is-emri.veri", 131072], ["tarife.veri", 65536],
  ["servis.yapilandirma", 2048], ["ad-bolge.kayit", 1024]];   // kurgu olcum agi agaci
const ICERIK = KALEM.map(([ad, n]) => [ad, uret(n)]);
const kok = mkdtempSync(join(tmpdir(), "tatbikat-"));
const uretim = join(kok, "uretim");
const durum = () => readdirSync(uretim).sort().map((a) => [a, ozet(readFileSync(join(uretim, a)))]);

function kos({ atla = [], boz = false, anahtar = undefined }) {
  rmSync(uretim, { recursive: true, force: true });
  mkdirSync(uretim, { recursive: true });
  for (const [ad, b] of ICERIK) writeFileSync(join(uretim, ad), b);
  const oncesi = durum();
  let a = sifrele(paketle(uretim, atla));
  if (boz) a = { ...a, govde: Buffer.concat([a.govde.subarray(0, 64),         // tek bayt cevrilir
    Buffer.from([a.govde[64] ^ 1]), a.govde.subarray(65)]) };
  rmSync(uretim, { recursive: true });                  // uretim silindi: donus arsivden
  const kap = coz(a, anahtar);
  if (kap) ac(kap, uretim);
  const m = new Map(kap ? durum() : []);
  return { oncesi, acildi: !!kap, arsiv: a.govde.length,
    ayni: oncesi.filter(([ad, o]) => m.get(ad) === o).length };
}

const t0 = process.hrtime.bigint();
const saglikli = kos({});
const sn = Number(process.hrtime.bigint() - t0) / 1e9;
const bayt = ICERIK.reduce((a, [, b]) => a + b.length, 0);
const geri = new Map(durum());
console.log(`${KALEM.length} kalem, ${bayt} bayt (tohum ${TOHUM}); arsiv ${saglikli.arsiv} bayt`);
console.log("kalem               | uretimdeki ozet (ilk 16) | geri gelen ayni");
console.log("--------------------|--------------------------|----------------");
for (const [ad, o] of saglikli.oncesi)
  console.log(`${ad.padEnd(19)} | ${o.slice(0, 16).padStart(24)} | ` +
    `${(geri.get(ad) === o ? "evet" : "hayir").padStart(15)}`);

// MODEL: sira bozulunca kac adim bos veriyle acilir
const BAGLI = { sir: [], veri: ["sir"], yapilandirma: [], servis: ["veri", "yapilandirma"] };
const YANLIS = ["servis", "veri", "yapilandirma", "sir"];
const bos = YANLIS.filter((a, i) => BAGLI[a].some((b) => YANLIS.indexOf(b) > i)).length;
// MODEL: geri yukleme kimliginin gereken/verilen yetkileri
const GEREKEN = { "yedek-deposu": "oku", "nesne-deposu": "yaz", "sir-deposu": "oku", "servis-yoneticisi": "baslat" };
const VERILEN = { "yedek-deposu": "oku", "sir-deposu": "oku" };
const yetki = Object.keys(GEREKEN).filter((k) => VERILEN[k] !== GEREKEN[k]);

console.log("\ndeneme                     | acildi | birebir | eksik | yedek alma adimi");
console.log("---------------------------|--------|---------|-------|------------------");
let bulunan = 2;                                        // iki MODEL kusuru bastan
for (const [ad, secenek] of [["saglikli tatbikat", {}],
  ["eksik kalem (yapilandirma)", { atla: ["servis.yapilandirma"] }],
  ["bozuk arsiv (tek bayt)", { boz: true }], ["cozulemeyen sifre", { anahtar: BASKA }]]) {
  const r = kos(secenek), n = r.oncesi.length;
  if (r.ayni < n) bulunan += 1;
  console.log(`${ad.padEnd(26)} | ${(r.acildi ? "evet" : "hayir").padStart(6)} | ` +
    `${(r.ayni + "/" + n).padStart(7)} | ${String(n - r.ayni).padStart(5)} | ` +
    `${(r.ayni < n ? "basarili gorundu" : "basarili").padStart(16)}`);
}
console.log(`yanlis sira (MODEL)        | ${bos}/${YANLIS.length} adim bos veriyle aciliyor` +
  `${" ".repeat(11)}| basarili gorundu`);
console.log(`eksik yetki (MODEL)        | ${yetki.length} kalem: ${yetki.join(", ")} | basarili gorundu`);
console.log(`\ntatbikatin buldugu kusur ${bulunan}; yedek alma adiminda gorulen 0`);
const mib = bayt / 1024 / 1024, [ALT, UST] = [0.5, 20000];   // MiB/s bandi; ham olcum basilmaz
console.log(`yedekle+sil+geri yukle hizi ${ALT}-${UST} MiB/s bandinda: ` +
  `${mib / sn >= ALT && mib / sn <= UST ? "evet" : "hayir"}`);
rmSync(kok, { recursive: true, force: true });               // gecici agac silinir

5 kalem, 461824 bayt (tohum 51703); arsiv 462113 bayt
kalem               | uretimdeki ozet (ilk 16) | geri gelen ayni
--------------------|--------------------------|----------------
ad-bolge.kayit      |         b7c0e693cd032524 |            evet
is-emri.veri        |         5c4512d9a8016d51 |            evet
olcum.veri          |         3edf42c01d4f883f |            evet
servis.yapilandirma |         4ead0d5566a44d75 |            evet
tarife.veri         |         434443d05cecee54 |            evet

deneme                     | acildi | birebir | eksik | yedek alma adimi
---------------------------|--------|---------|-------|------------------
saglikli tatbikat          |   evet |     5/5 |     0 |         basarili
eksik kalem (yapilandirma) |   evet |     4/5 |     1 | basarili gorundu
bozuk arsiv (tek bayt)     |  hayir |     0/5 |     5 | basarili gorundu
cozulemeyen sifre          |  hayir |     0/5 |     5 | basarili gorundu
yanlis sira (MODEL)        | 2/4 adim bos veriyle aciliyor           | basarili gorundu
eksik yetki (MODEL)        | 2 kalem: nesne-deposu, servis-yoneticisi | basarili gorundu

tatbikatin buldugu kusur 5; yedek alma adiminda gorulen 0
yedekle+sil+geri yukle hizi 0.5-20000 MiB/s bandinda: evet

Birinci tablo bu dersin kanıtıdır: üretim ağacı yazıldı, arşivlendi, silindi ve yalnız arşivden geri getirildi; beş kalemin beşinde özetler aynı çıktı. Bir cümle değil, beş karşılaştırma.

İkinci tablonun son sütunu bulgudur. Kapsam dışı bırakılan yapılandırma geri gelmiyor ama arşiv açılıyor; tek baytı çevrilmiş arşiv ile başka anahtarla şifrelenmiş arşiv hiç açılmıyor ve beş kalem birden gidiyor. Yanlış sırada dört adımın ikisi boş veriyle açılıyor, kimlikte iki yetki eksik. Beş kusurun beşi de yedek alma adımında görünmedi.

Süre Bileşenlere Ayrılıyor

// tatbikat/sure.mjs — geri yukleme suresi bilesenlerine ayrilir, hedefle karsilastirilir ve
// tatbikat sikligi taranir. MODELDIR; indirme suresi 05'in tam yedek boyutundan turer.
const HEDEF = 240;                       // dakika; onceki kurstan girdi
const TAM_GIB = 649.8, HAT_MIBS = 80;    // tam yedek boyutu; hat hizi kurgudur
const INDIRME = (TAM_GIB * 1024) / HAT_MIBS / 60;
const BILESEN = {                        // [tatbikatsiz, tatbikatli] dakika
  bulma: [95, 12], indirme: [INDIRME, INDIRME], acma: [65, 38],
  dogrulama: [40, 15], "servisi acma": [85, 22],
};
const g = (x, n, d = 1) => x.toFixed(d).padStart(n);
const topla = (i) => Object.values(BILESEN).reduce((a, b) => a + b[i], 0);
const PAY = HEDEF / Object.keys(BILESEN).length;         // esit pay

console.log(`hedef ${HEDEF} dk; tam yedek ${TAM_GIB} GiB, hat ${HAT_MIBS} MiB/s, esit pay ${PAY} dk.`);
console.log("\nbilesen      | tatbikatsiz | tatbikatli | hedefin yuzdesi");
console.log("-------------|-------------|------------|----------------");
for (const [ad, [y, t]] of Object.entries(BILESEN))
  console.log(`${ad.padEnd(12)} | ${g(y, 11)} | ${g(t, 10)} | ${("%" + g((100 * t) / HEDEF, 6)).padStart(15)}`);
console.log(`${"toplam".padEnd(12)} | ${g(topla(0), 11)} | ${g(topla(1), 10)} | ` +
  `${("%" + g((100 * topla(1)) / HEDEF, 6)).padStart(15)}`);
const asan = Object.entries(BILESEN).filter(([, [, t]]) => t > PAY).map(([a]) => a);
console.log(`tatbikatli surede esit payi asan ${asan.length} bilesen: ${asan.join(", ")}`);

const DEGISIM = 3 / 30 + 1 / 90;         // gunluk degisim: ayda 3 yapilandirma, ceyrekte 1 kalem
const KALEM = 16, SAAT = 6;              // envanter; bir tatbikat alti saat
console.log("\nsiklik    | yilda | yillik saat | dogrulanmamis degisiklik | geri yukleme | hedef");
console.log("----------|-------|-------------|--------------------------|--------------|-------");
for (const gun of [90, 180, 365, null]) {
  const n = gun ? Math.floor(365 / gun) : 0;
  const belirsiz = gun ? gun * DEGISIM : 365 * DEGISIM + KALEM;
  const sure = gun ? topla(1) : topla(0);
  console.log(`${(gun ? gun + " gunde" : "hic").padEnd(9)} | ${String(n).padStart(5)} | ` +
    `${String(n * SAAT).padStart(11)} | ${(g(belirsiz, 4) + (gun ? " kalem" : " kalem+kume")).padStart(24)}` +
    ` | ${g(sure, 12)} | ${(sure > HEDEF ? "asildi" : "tuttu").padStart(6)}`);
}

hedef 240 dk; tam yedek 649.8 GiB, hat 80 MiB/s, esit pay 48 dk.

bilesen      | tatbikatsiz | tatbikatli | hedefin yuzdesi
-------------|-------------|------------|----------------
bulma        |        95.0 |       12.0 |         %   5.0
indirme      |       138.6 |      138.6 |         %  57.8
acma         |        65.0 |       38.0 |         %  15.8
dogrulama    |        40.0 |       15.0 |         %   6.3
servisi acma |        85.0 |       22.0 |         %   9.2
toplam       |       423.6 |      225.6 |         %  94.0
tatbikatli surede esit payi asan 1 bilesen: indirme

siklik    | yilda | yillik saat | dogrulanmamis degisiklik | geri yukleme | hedef
----------|-------|-------------|--------------------------|--------------|-------
90 gunde  |     4 |          24 |               10.0 kalem |        225.6 |  tuttu
180 gunde |     2 |          12 |               20.0 kalem |        225.6 |  tuttu
365 gunde |     1 |           6 |               40.6 kalem |        225.6 |  tuttu
hic       |     0 |           0 |          56.6 kalem+kume |        423.6 | asildi

Tatbikatsız düzende geri yükleme 423,6 dakika sürüyor, hedefi 183,6 dakika aşıyor; tatbikatlı düzende 225,6 dakikaya iniyor ve hedef 14,4 dakikalık payla tutuyor. Tatbikatın kısalttığı şey bilgidir: doğru noktayı bulma 95 dakikadan 12’ye, servisleri açma 85’ten 22’ye iniyor — prova edilmiş adımlar.

İndirme sütunu hiç değişmiyor: 138,6 dakika, hedefin yüzde 57,8’i ve eşit payı aşan tek bileşen. Bu süre bilgi eksikliğinden değil, 649,8 GiB’i 80 MiB/s’lik bir hattan geçirmekten geliyor; tatbikat ölçer ama kısaltmaz. Hedefi tutturmanın yolu daha çok tatbikattan değil, yedeği geri yükleneceği yere yaklaştırmaktan geçiyor. Sıklık taraması bedeli ve alternatifini yan yana koyuyor: doksan günde bir tatbikat yılda yirmi dört saat ve 10 kalemlik belirsizlik, yılda bir tatbikat altı saat ve 40,6 kalem. Hiç yapılmadığında bedel sıfır, belirsizlik on altı kalemin tamamı ve süre hedefi aşıyor.

Özet

• Yedek alma adımı beş kusurun beşinde de başarılı döndü; hepsi yalnız tatbikatta görüldü: kapsam dışı kalem, bozuk arşiv, çözülemeyen şifre, yanlış sıra, eksik yetki.
• Kanıt bir özet karşılaştırmasıdır: beş kalem yazıldı, arşivlendi, silindi, geri yüklendi ve özetler aynı çıktı.
• Geri yükleme süresi tatbikatsız 423,6, tatbikatlı 225,6 dakikadır; hedef yüzde 94 doluluğla tutar. Tatbikat dört bileşeni kısaltır, indirmeye dokunmaz: 138,6 dakika hedefin yüzde 57,8’i ve eşit payı aşan tek bileşendir.
• Tatbikat sıklığı bir bedel-belirsizlik takasıdır: doksan günde bir yılda 24 saat ve 10 kalem, hiç yapılmadığında 0 saat ve on altı kalemin tamamı.

Kurs Kapanışı

Ders	Varsayılanın açık bıraktığı	Kapatılan / yanlış kapatılan	Kapatmanın getirdiği yeni yüzey
Web sunucusu rolleri	18 kalem	13 kapandı / 4 meşru iş	3 yeni kalem
Ters vekil yapılandırması	4 kayıp bilgi	4 çözüldü / 2 kalem gizlendi	sahte başlık, 4 istek
Taşıma katmanı sonlandırma	19 zayıf kalem	19 kapandı / 65 cihaz	sertifika 6 noktada
Sertifika otomasyonu	1.700 saat pencere	0 saat / 12 gereksiz yenileme	4 yeni kalem
Önbellek sunucusu	179 sızan istek	0 sızıntı / 2 kat yük	kaçan yayın, sessiz pencere
Servis ağı	40 servise 40 dokunuş	508 iş kalemi / 3 serviste pahalı	162 yan araba kalemi
DNS yönetimi	4 ölü, 2 devralınabilir kayıt	5 dakikaya / 288 kat sorgu	bölgeye yazan kimlik
Gönderen doğrulama kayıtları	sahipsiz gönderim serbest	5/6 sahte / 2 meşru düştü	254 fazla yetkili adres
Alan adı politika kaydı	61 sahte ulaşıyor	49 engellendi / 43 meşru ayrıldı	12 uyumlu taklit
Posta teslim sorunları	12 puan tavan	tavan kalktı / 1.078 ileti kayıp	alıcı kararı ölçülemez
Güvenlik duvarı yapılandırması	100 kalem, 107.265 deneme	10 satır hepsi / 2 akış	dış satır, 20.650 deneme
Uzak erişim sertleştirme	2.340 üçlü, 16.505 deneme	16.505 kapandı / 0 meşru	34 anahtar kopyası
Sır yönetimi sistemleri	36 kalem, sonsuz pencere	2,5 dakika / 9 kalem ömürsüz	tek nokta, 18 örnek
Yama yönetimi	60 kalem, 28,94 gün	1,22 güne / 4 geri alma, 82 kesinti	15 kalem, yama ajanı
Yedekleme stratejisi	13 kalem kapsam dışı	3 kaleme / servis yine 2/4	okunabilir yüzey iki katı
Geri yükleme tatbikatı	5 kusur görünmez, 423,6 dk	5 bulundu / 225,6 dk	24 saat, 2 eksik yetki

İkinci sütunda hiçbir satırda bir kararın izi yok: varsayılan bir karar değildir, kimsenin vermediği karardır. Üçüncü sütunda yanlış kapatma on altı satırın on dördünde doludur: hiçbir adım bedava değil. Dördüncü sütunda üç yüzey türü tekrar ediyor: yeni bir kimlik ya da yazma yetkisi beş derste, bütün yükü taşıyan tek nokta dört derste, kendisi yapılandırılması gereken yeni bir katman dört derste. Her savunma kendi yüzeyini getirir — kapatılan kalem yok olmaz, biçim değiştirir.

Yedi kurstur her katman ayrı ayrı kuruldu ve sertleştirildi. Tablodaki her satır bir kararlar dizisidir: hangi kapı, hangi eşik, hangi kalem. Ama bunların hepsini her ekibin yeniden kurması mı gerekiyor? Platform Mühendisliği bu soruyla başlıyor.