Metin Etiketleri

Başlıklar bölümleri adlandırdı; bu ders bölümlerin içini dolduran metni işaretler. Paragraf metni ilk bakışta yapısız görünür, ancak içinde bildirilmeyi bekleyen bilgi vardır: bir sözcüğün neden öne çıktığı, bir kısaltmanın neyin karşılığı olduğu, bir alıntının nereden geldiği.

Bu ders ayrıca ayrıştırıcının metne uyguladığı bir dönüşümü gösterir. Kaynak metindeki boşluklar ve satır sonları belgeye olduğu gibi geçmez.

Paragraf

p ögesi bir paragraf bildirir. Başka bir paragrafı, listeyi veya başlığı içeremez; Belge Nesne Modeli dersinde görüldüğü gibi, böyle bir öge açıldığında açık paragraf kendiliğinden kapanır.

Paragraflar arasındaki boşluk sunum katmanının kararıdır. Metni ayırmak için boş paragraflar yazmak, ana hatta anlamsız düğümler ekler ve ekran okuyucuda boş paragraf olarak duyurulabilir.

Vurgu ve Önem

Dört öge sık karıştırılır çünkü varsayılan görünümleri ikişer ikişer aynıdır.

Öge	Bildirdiği şey
em	Cümledeki vurgunun bu sözcükte olduğu
strong	İçeriğin önemli, ciddi veya ivedi olduğu
i	Metnin akıştan ayrı bir nitelik taşıdığı (yabancı sözcük, terim, düşünce)
b	Metnin dikkat çekmesi gerektiği, ek anlam yüklemeden

em ile i arasındaki fark okunuşta belirir. em, cümlenin anlamını değiştiren vurgudur:

<p><em>Bu</em> istasyon 1840 metrededir.</p>
<p>Bu istasyon <em>1840</em> metrededir.</p>

İki cümle aynı sözcükleri taşır ve farklı şeyler söyler; birincisi hangi istasyonun söz konusu olduğunu, ikincisi yüksekliğin değerini öne çıkarır. Ekran okuyucular bu ayrımı seslendirebilir.

strong ise vurgu değil önem bildirir; okunuşu değiştirmez, içeriğin ağırlığını bildirir. İç içe kullanıldığında önem derecesi artar.

i ve b ögeleri anlam yüklemez. Bir Latince tür adını i ile, bir ürün kodunu b ile işaretlemek geçerlidir; bu ögeler “eğik yaz” ve “kalın yaz” komutları değil, “burada farklı bir şey var” bildirimleridir. Yalnızca görünüm isteniyorsa doğru yer sunum katmanıdır.

Alıntılar

İki öge vardır ve ayrım uzunlukta değil, akışta olup olmamasındadır.

q, cümle içinde geçen alıntıdır. blockquote, kendi başına duran alıntı bloğudur. İkisi de cite özniteliğiyle kaynağın adresini taşıyabilir.

<p>Kurulum raporunda <q cite="/rapor/2019">yamacın kuzey yüzü seçilmiştir</q>
   denmektedir.</p>

<blockquote cite="/rapor/2019">
  <p>Yamacın kuzey yüzü, gün boyunca doğrudan ışık almadığı için sıcaklık
     ölçümünde daha az sapma verir.</p>
  <footer>Kurulum Raporu, <cite>Ölçüm Ağı Teknik Notları</cite></footer>
</blockquote>

cite özniteliği kaynağın adresini taşır ve çoğu tarayıcıda görünmez. cite ögesi ise bir eserin adını işaretler — kitap, rapor, makale. İkisi ayrı şeylerdir ve cite ögesi bir kişinin adını işaretlemek için kullanılmaz; eserin adını işaretler.

Kısaltma ve Tanım

abbr bir kısaltmayı işaretler ve title özniteliğiyle açılımını taşır. dfn bir terimin tanımlandığı yeri işaretler — terimin her geçtiği yeri değil.

<p><dfn><abbr title="deniz seviyesinden yükseklik">DSY</abbr></dfn>, bir noktanın
   ortalama deniz düzeyine göre dikey uzaklığıdır. Kuzey Yamaç istasyonunun
   <abbr title="deniz seviyesinden yükseklik">DSY</abbr> değeri 1840 metredir.</p>

title özniteliğinin içeriğine yalnızca fare imleci üzerine geldiğinde erişilebilir; klavyeyle veya dokunmatik ekranla erişimi güvenilir değildir. Bu nedenle açılım, belgede en az bir kez açık metin olarak da yazılır — yukarıdaki tanım cümlesi bu işi görür.

Kod, Girdi ve Değişken

Dört öge teknik metin içindir ve varsayılan olarak eşit aralıklı yazı tipiyle gösterilir: code bir kod parçasını, kbd kullanıcının bastığı tuşları, samp bir programın çıktısını, var bir değişken adını işaretler.

<p><code>indir.sh</code> betiği <kbd>Ctrl</kbd> + <kbd>C</kbd> ile durdurulduğunda
   <samp>kesildi: kismi dosya silindi</samp> iletisini yazar.</p>

Ayrımın değeri arama ve dönüştürmededir: bir belgedeki tüm komut örneklerini çıkarmak, code ögeleri işaretlenmişse tek bir sorguyla yapılır.

Beyaz Boşluk Daraltılır

Kaynak metindeki boşluk dizileri belgeye olduğu gibi geçmez. Boşluk, sekme ve satır sonu dizileri tek bir boşluğa iner; bölümün başındaki ve sonundaki boşluk atılır.

// bosluk.mjs — beyaz bosluk daraltma kuralinin modeli
function daralt(metin) {
  return metin.replace(/[ \t\n\r]+/g, " ").replace(/^ | $/g, "");
}

const kaynak = "Ölçüm       aralığı\n        on dakikadır.\n\n    Kayıt saati UTC'dir.";
console.log("kaynak (karakter):", kaynak.length);
console.log(JSON.stringify(kaynak));
console.log("--- daraltildiktan sonra ---");
const sonuc = daralt(kaynak);
console.log("sonuc (karakter) :", sonuc.length);
console.log(JSON.stringify(sonuc));

console.log("--- bolunmez bosluk daralmaz ---");
const sirali = "18" + "   " + "derece";                   // uc sirali bosluk
const bolunmez = "18" + "\u00a0\u00a0\u00a0" + "derece"; // uc kez  
console.log("sirali  :", daralt(sirali).length, "karakter");
console.log("bolunmez:", daralt(bolunmez).length, "karakter");

console.log("--- ard arda satirlarda etiket araligi ---");
const metinIcerigi = (d) => daralt(d.replace(/<[^>]+>/g, ""));
console.log("satir sonlu:", JSON.stringify(metinIcerigi("<em>güney</em>\n<em>kuzey</em>")));
console.log("bitisik    :", JSON.stringify(metinIcerigi("<em>güney</em><em>kuzey</em>")));

kaynak (karakter): 67
"Ölçüm       aralığı\n        on dakikadır.\n\n    Kayıt saati UTC'dir."
--- daraltildiktan sonra ---
sonuc (karakter) : 48
"Ölçüm aralığı on dakikadır. Kayıt saati UTC'dir."
--- bolunmez bosluk daralmaz ---
sirali  : 9 karakter
bolunmez: 11 karakter
--- ard arda satirlarda etiket araligi ---
satir sonlu: "güney kuzey"
bitisik    : "güneykuzey"

Kuralın üç sonucu vardır. Birincisi, kaynak metin okunabilirlik için serbestçe girintilenip satırlara bölünebilir; belgeye geçen metin değişmez. İkincisi,   karakter başvurusuyla yazılan bölünmez boşluk (non-breaking space) bu daraltmaya girmez; iki sözcüğün ayrılmasını engellemek gerektiğinde kullanılır. Sıradan boşluk yerine kullanılması, metnin arama sonuçlarında bulunamamasına yol açar. Üçüncüsü, son iki satırın gösterdiği gibi, iki ögeyi ayrı satırlara yazmak aralarına bir boşluk koyar; yan yana yazmak koymaz. Kaynak metnin biçimlendirilmesi, görünen sonucu değiştirebilir.

Satır Sonu ve Önbiçimli Metin

Daraltma kuralının iki istisnası vardır.

br boş ögesi zorunlu bir satır sonu koyar. Yalnızca satır sonunun içeriğin parçası olduğu yerlerde kullanılır — adres, şiir, ayrık kısa satırlar. Paragrafları ayırmak için kullanılmaz.

pre ögesi içindeki metinde boşluk ve satır sonları korunur. Kod listeleri ve hizalı çıktılar bu ögeye konur; teknik belgelerde pre ile code birlikte kullanılır.

<pre><code>saat,sicaklik,nem
07:00,-4.2,72
07:10,-4.1,71</code></pre>

Açılış etiketinden hemen sonraki satır sonu ayrıştırıcı tarafından atılır; kapanış etiketinden önceki atılmaz. Bu yüzden yukarıdaki örnekte kapanış etiketi son satıra bitişik yazılmıştır.

Özet

• em cümledeki vurguyu, strong içeriğin önemini bildirir; i ve b anlam yüklemeden metnin ayrı bir nitelik taşıdığını gösterir.
• q akış içindeki, blockquote kendi başına duran alıntıdır; cite özniteliği kaynağın adresini, cite ögesi bir eserin adını taşır.
• abbr kısaltmanın açılımını title ile taşır; bu içeriğe erişim güvenilir olmadığı için açılım belgede en az bir kez açık metin olarak da yazılır.
• Beyaz boşluk dizileri tek boşluğa iner ve kenarlardaki boşluk atılır; bölünmez boşluk bu daraltmaya girmez.
• İki ögenin ayrı satırlara yazılması aralarına bir boşluk koyar; kaynak metnin biçimlendirilmesi görünen sonucu etkileyebilir.
• br yalnızca satır sonunun içeriğin parçası olduğu yerlerde kullanılır; pre içinde boşluk ve satır sonu korunur.

Sonraki Adım

Metin içi işaretleme paragrafın içini yapılandırdı. Bazı içerikler ise paragraf değildir: sıralı adımlar, birbirine denk maddeler, terim–açıklama çiftleri. Bunları paragraf olarak yazmak yapı bilgisini yok eder. Sonraki ders liste ögelerini ele alır ve sıralı listelerin numaralandırma kuralını, numaranın nereden başladığını belirleyen özniteliklerle birlikte gösterir.