Yanıt Otomasyonu

Sekiz ders boyunca hattın her adımı sayıldı ve ortaya çıkan sayıların hepsi aynı yere baktı: analist dakikası. Birinci derste günlük kapasite 1.440 dakikaydı; altıncı derste ikinci kural sürümü günde 513 dakika, sekizinci derste doksan günlük saklama 1.755 dakika istedi. Bu ders konuyu kapatır ve dakikayı geri kazanmanın tek yolunu ölçer: yinelenen işi makineye vermek.

Ölçü tek yönlü değildir. Otomatikleştirilen her müdahale, uyarı yanlış çıktığında kendiliğinden yanlış bir eylem yapar ve o eylemin iki bedeli vardır: geri alınması ve bu sürede kesilen meşru iş. Aşağıdaki yordam envanteri bir modeldir; sıklıklar, süreler ve oranlar veridir, ölçüm değildir.

• TA43. Sekiz yinelenen yordam vardır ve günde toplam 158 kalem üretir. Her yordamın elle süresi, otomatik süresi ve bir kereye mahsus yazma süresi vardır.
• TA44. Otomasyon kapsamı 1’den küçüktür: bir yordamın kalemlerinin bir bölümü her zaman elle ele alınır, çünkü girdisi eksiktir.
• TA45. Üç kip vardır. Elle: her kalem insan tarafından. Onaylı: makine hazırlar, insan kalem başına 1,5 dakikada onaylar. Tam: makine hazırlar ve uygular.
• TA46. Yanlış otomatik eylem yalnız tam kipte oluşur; model onaylı kipte insanın hepsini yakaladığını varsayar. Bu iyimser bir varsayımdır ve gerçek bir hatta ölçülmelidir.
• TA47. Yanlış eylemin bedeli iki kalemdir: geri alma dakikası ve kesilen meşru iş kalemi. İkinci kalemin dakika karşılığı model verisidir ve teknik değil kurumsal bir karardır.

Yordam Envanteri ve Otomasyonun Kazandırdığı

// yordam.mjs — yinelenen mudahale yordamlari, otomatiklestirme kazanci ve geri odeme. MODELDIR.
// Sayilar VERIDIR, olcum degil; yordamlar bolgesel olcum agi icin kurgudur.
// [ad, gunluk sayi, elle dk, otomatik dk, yazma dk, otomasyon kapsami, yanlis eylem orani,
//  yanlis eylemin geri alinma dk, yanlis eylemin kestigi mesru is kalemi]
export const YORDAM = [
  ["gosterge sorgulama", 62, 4, 0.2, 240, 1.00, 0.000, 0, 0],
  ["dosya karmasi sorgulama", 38, 5, 0.2, 180, 1.00, 0.000, 0, 0],
  ["kullanici dogrulama sorusu", 21, 9, 2.0, 420, 0.85, 0.030, 12, 1],
  ["kimlik oturumu sonlandirma", 14, 11, 1.0, 360, 0.80, 0.060, 25, 2],
  ["hesap kilitleme", 9, 12, 1.0, 300, 0.75, 0.080, 40, 3],
  ["adres engelleme", 7, 16, 1.5, 480, 0.70, 0.110, 55, 6],
  ["uc nokta yalitimi", 4, 34, 3.0, 600, 0.60, 0.140, 120, 9],
  ["gunluk toplama istegi", 3, 26, 4.0, 540, 0.90, 0.010, 30, 0],
];
// Kesilen mesru is kaleminin dakika karsiligi (kurumsal karar, model verisi).
export const KALEM_DK = 35;

export const elleDk = (y) => y[1] * y[2];
export function otomasyon(y, kip) {
  const [, n, elle, oto, yazma, kapsam, yanlisOran, geriAlma, kesilen] = y;
  const otoPay = kip === "elle" ? 0 : kapsam;
  const onay = kip === "onayli" ? 1.5 : 0;          // insan onayi kalem basina 1,5 dakika
  const isDk = n * (otoPay * (oto + onay) + (1 - otoPay) * elle);
  const yanlis = kip === "tam" ? n * otoPay * yanlisOran : 0;
  const bedel = yanlis * (geriAlma + kesilen * KALEM_DK);
  return { isDk, yanlis, bedel, net: elleDk(y) - isDk - bedel, yazma: kip === "elle" ? 0 : yazma };
}

if (import.meta.url === `file://${process.argv[1]}`) {
  const gen = (B) => (h) => h.map((v, j) => (j ? String(v).padStart(B[j])
    : String(v).padEnd(B[0]))).join("");
  const yz = gen([28, 9, 11, 13, 13, 12, 13]);
  const toplamElle = YORDAM.reduce((a, y) => a + elleDk(y), 0);
  console.log(`${YORDAM.length} yinelenen yordam, gunde ` +
    `${YORDAM.reduce((a, y) => a + y[1], 0)} kalem; elle toplam ${toplamElle} dakika ` +
    `(birinci dersteki gunluk kapasite 1440 dakikaydi)`);
  console.log();
  console.log(yz(["yordam", "gunluk", "elle dk", "tam oto. dk", "yanlis eylem", "gunluk net",
    "geri odeme"]));
  for (const y of YORDAM) {
    const t = otomasyon(y, "tam");
    console.log(yz([y[0], y[1], elleDk(y), Math.round(t.isDk), t.yanlis.toFixed(2),
      Math.round(t.net), t.net > 0 ? `${Math.ceil(y[4] / t.net)} gun` : "hicbir zaman"]));
  }
  const t = YORDAM.map((y) => otomasyon(y, "tam"));
  console.log(`\ntam otomasyonda gunluk net kazanc ` +
    `${Math.round(t.reduce((a, x) => a + x.net, 0))} dakika, gunde ` +
    `${t.reduce((a, x) => a + x.yanlis, 0).toFixed(2)} yanlis otomatik eylem, ` +
    `bedeli ${Math.round(t.reduce((a, x) => a + x.bedel, 0))} dakika`);
  console.log(`toplam yazma isi ${YORDAM.reduce((a, y) => a + y[4], 0)} dakika`);
}

8 yinelenen yordam, gunde 158 kalem; elle toplam 1215 dakika (birinci dersteki gunluk kapasite 1440 dakikaydi)

yordam                         gunluk    elle dk  tam oto. dk yanlis eylem  gunluk net   geri odeme
gosterge sorgulama                 62        248           12         0.00         236        2 gun
dosya karmasi sorgulama            38        190            8         0.00         182        1 gun
kullanici dogrulama sorusu         21        189           64         0.54         100        5 gun
kimlik oturumu sonlandirma         14        154           42         0.67          48        8 gun
hesap kilitleme                     9        108           34         0.54          -4 hicbir zaman
adres engelleme                     7        112           41         0.54         -72 hicbir zaman
uc nokta yalitimi                   4        136           62         0.34         -72 hicbir zaman
gunluk toplama istegi               3         78           19         0.03          59       10 gun

tam otomasyonda gunluk net kazanc 477 dakika, gunde 2.65 yanlis otomatik eylem, bedeli 457 dakika
toplam yazma isi 3120 dakika

İlk satır kursun ilk dersine bağlanıyor: sekiz yordam günde 1.215 dakika elle iş üretiyor ve o dersteki üç kişilik vardiyanın toplam kapasitesi 1.440 dakikaydı. Yinelenen müdahale, kapasitenin yüzde 84’ünü yiyor; birinci derste 64 uyarıya hiç bakılmamasının bir nedeni budur.

Tablonun ilk iki satırı otomasyonun kolay tarafıdır. Gösterge ve dosya karması sorgulama hiçbir şeyi değiştirmez, yalnız veri getirir; yanlış eylem oranı sıfırdır ve otomatikleştirilmeleri günde 418 dakika kazandırır. İki yordamın yazma işi bir ya da iki günde geri ödenir. Değiştiren değil, getiren yordamda otomasyonun bedeli yoktur.

Alt üç satır dersin asıl sonucudur. Hesap kilitleme, adres engelleme ve uç nokta yalıtımı tam otomasyonda net eksi verir: sırasıyla -4, -72 ve -72 dakika. Uç nokta yalıtımına bakmak yeter — günde yalnız 4 kalem, elle 136 dakika, otomatikle 62 dakika, yani 74 dakika kazanç. Ama günde 0,34 yanlış yalıtım oluyor ve her biri 120 dakika geri alma ile 9 meşru iş kalemi kesiyor. Kesilen kalemin 35 dakika sayıldığı bir kurumda bu, günde 146 dakikadır. Kazanç 74, bedel 146.

Yanlış eylem oranının nereden geldiği de bu konuda ölçülmüştü. Beşinci derste bütçeye sığan eşikte 16 uyarının 3’ü yanlış pozitifti; bir yordam o uyarılara bağlanırsa yanlış eylem oranı doğrudan kuralın kesinliğidir. Otomasyon, tespitin kesinliğini eyleme çevirir: yanlış pozitif elle çalışıldığında yalnız inceleme dakikası harcarken, otomatik çalıştığında meşru iş keser. Aynı kesinlik iki kipte iki ayrı birimle ödenir.

Yanlış eylem oranı ile yordamın yıkıcılığı bu modelde birlikte artıyor ve bu bir raslantı değildir: bir eylem ne kadar çok şeyi durduruyorsa girdisi de o kadar karmaşıktır. Otomatikleştirilmesi en çekici görünen yordamlar — en uzun sürenler — otomatikleştirilmesi en pahalı olanlardır.

Üç Kip ve Kırılma Noktası

// kip.mjs — uc kip karsilastirmasi, secmeli kip ve kirilma noktasi taramasi.
import { YORDAM, KALEM_DK, elleDk, otomasyon } from "./yordam.mjs";

const gen = (B) => (h) => h.map((v, j) => (j ? String(v).padStart(B[j])
  : String(v).padEnd(B[0]))).join("");
const toplamElle = YORDAM.reduce((a, y) => a + elleDk(y), 0);
const kipToplam = (kip) => YORDAM.reduce((a, y) => {
  const t = otomasyon(y, kip);
  return { isDk: a.isDk + t.isDk, yanlis: a.yanlis + t.yanlis, bedel: a.bedel + t.bedel,
    net: a.net + t.net, yazma: a.yazma + t.yazma };
}, { isDk: 0, yanlis: 0, bedel: 0, net: 0, yazma: 0 });

const yz = gen([12, 11, 13, 13, 12, 11, 13]);
console.log(yz(["kip", "is dk", "yanlis eylem", "bedel dk", "net dk", "yazma dk", "geri odeme"]));
for (const kip of ["elle", "onayli", "tam"]) {
  const t = kipToplam(kip);
  console.log(yz([kip, Math.round(t.isDk), t.yanlis.toFixed(2), Math.round(t.bedel),
    Math.round(t.net), t.yazma, t.net > 0 ? `${Math.ceil(t.yazma / t.net)} gun` : "-"]));
}

// Secmeli kip: her yordam icin net kazanci en yuksek olan kip.
const secim = YORDAM.map((y) => {
  const en = ["elle", "onayli", "tam"]
    .map((k) => ({ k, ...otomasyon(y, k) }))
    .reduce((a, b) => (b.net > a.net ? b : a));
  return { y, en };
});
const ys = gen([28, 12, 12, 15, 16]);
console.log("\nyordam basina en iyi kip:");
console.log(ys(["yordam", "kip", "net dk", "yanlis eylem", "kesilen kalem"]));
for (const { y, en } of secim)
  console.log(ys([y[0], en.k, Math.round(en.net), en.yanlis.toFixed(2),
    (en.yanlis * y[8]).toFixed(2)]));
const net = secim.reduce((a, s) => a + s.en.net, 0);
const yazma = secim.reduce((a, s) => a + s.en.yazma, 0);
console.log(`\nsecmeli kipte gunluk net ${Math.round(net)} dakika (elle ${toplamElle} dakikaydi), ` +
  `yazma isi ${yazma} dakika, geri odeme ${Math.ceil(yazma / net)} gun`);

// Kirilma noktasi: yanlis eylem orani ve kesilen kalemin dakika karsiligi degisirse.
const yk = gen([14, 14, 14, 16, 14]);
console.log("\ntam otomasyonda kirilma noktasi:");
console.log(yk(["yanlis carpani", "kalem dk 10", "kalem dk 35", "kalem dk 90", "artida yordam"]));
for (const c of [0.25, 0.5, 1, 2, 4]) {
  const hesap = (kd) => YORDAM.reduce((a, y) => {
    const [, n, , , , kapsam, oran, geri, kesilen] = y;
    const t = otomasyon(y, "tam");
    const yanlis = n * kapsam * oran * c;
    return a + (elleDk(y) - t.isDk - yanlis * (geri + kesilen * kd));
  }, 0);
  const artida = YORDAM.filter((y) => {
    const [, n, , , , kapsam, oran, geri, kesilen] = y;
    const t = otomasyon(y, "tam");
    return elleDk(y) - t.isDk - n * kapsam * oran * c * (geri + kesilen * KALEM_DK) > 0;
  }).length;
  console.log(yk([`${c}x`, Math.round(hesap(10)), Math.round(hesap(35)), Math.round(hesap(90)),
    `${artida}/${YORDAM.length}`]));
}

kip               is dk yanlis eylem     bedel dk      net dk   yazma dk   geri odeme
elle               1215         0.00            0           0          0            -
onayli              500         0.00            0         715       3120        5 gun
tam                 281         2.65          457         477       3120        7 gun

yordam basina en iyi kip:
yordam                               kip      net dk   yanlis eylem   kesilen kalem
gosterge sorgulama                   tam         236           0.00            0.00
dosya karmasi sorgulama              tam         182           0.00            0.00
kullanici dogrulama sorusu           tam         100           0.54            0.54
kimlik oturumu sonlandirma        onayli          95           0.00            0.00
hesap kilitleme                   onayli          64           0.00            0.00
adres engelleme                   onayli          64           0.00            0.00
uc nokta yalitimi                 onayli          71           0.00            0.00
gunluk toplama istegi                tam          59           0.03            0.00

secmeli kipte gunluk net 870 dakika (elle 1215 dakikaydi), yazma isi 3120 dakika, geri odeme 4 gun

tam otomasyonda kirilma noktasi:
yanlis carpani   kalem dk 10   kalem dk 35     kalem dk 90 artida yordam
0.25x                    881           820             686           8/8
0.5x                     827           705             437           7/8
1x                       721           477             -60           5/8
2x                       508            20           -1054           4/8
4x                        81          -894           -3041           4/8

Üç kip tablosu beklenmedik bir sıra veriyor: onaylı kip tam otomasyondan daha çok kazandırıyor. Tam otomasyon iş süresini 281 dakikaya indiriyor, onaylı kip 500 dakikada bırakıyor; ama tam otomasyon 457 dakikalık bir bedel taşıyor ve net kazanç 477’de kalırken onaylı kipte 715 oluyor. İki yüz on dokuz dakikalık ek onay işi, dört yüz elli yedi dakikalık yanlış eylem bedelini önlüyor.

Doğru cevap tek bir kip seçmek değil, yordam başına seçmektir. İkinci tablo bunu yapıyor: veri getiren dört yordam tam otomasyona, değiştiren dört yordam onaylı kipe düşüyor. Günlük net 870 dakikaya çıkıyor — elle yapılan 1.215 dakikanın yüzde 72’si — ve 3.120 dakikalık yazma işi dört günde geri ödeniyor. Kesilen meşru iş kalemi sütunu bu seçimde günde 0,54’tür; tam otomasyonda günde 2,65 yanlış eylem ve çok daha fazla kesilen kalem vardı.

Son tablo iki bilinmeyene karşı duyarlılığı gösteriyor ve kursun ölçüsünü kapatıyor. Yanlış eylem oranı dörde katlanırsa, kesilen kalem 10 dakika sayıldığında tam otomasyon hâlâ artıdadır (81 dakika); 35 dakika sayıldığında -894, 90 dakika sayıldığında -3.041 olur. Aynı hat, aynı yordamlar, aynı yanlış oranı — sonucu tersine çeviren tek şey, kesilen meşru işin kaç dakika sayıldığıdır. O sayı bir güvenlik ölçütü değildir ve güvenlik ekibi tarafından verilemez.

Sağ sütun bir başka şey söylüyor: yanlış oranı dört katına çıksa bile sekiz yordamın dördü artıda kalır. Bunlar veri getiren yordamlardır ve yanlış eylem oranları zaten sıfıra yakındır. Otomasyonun güvenli bölgesi, hiçbir şeyi değiştirmeyen işlerdir; değiştiren her işte karar, kazanılan dakika ile kesilen meşru işin karşılaştırılmasına iner.

Özet

• Sekiz yinelenen yordam günde 158 kalem ve 1.215 dakika elle iş üretiyor; bu, birinci dersteki 1.440 dakikalık günlük kapasitenin yüzde 84’üdür.
• Veri getiren yordamlarda otomasyonun bedeli yoktur: gösterge ve dosya karması sorgulama günde 418 dakika kazandırıyor ve yazma işi bir ya da iki günde geri ödeniyor.
• Değiştiren yordamların üçü tam otomasyonda net eksi veriyor; uç nokta yalıtımında kazanç 74 dakika, günde 0,34 yanlış yalıtımın bedeli 146 dakikadır.
• Onaylı kip tam otomasyondan daha çok kazandırıyor: 715’e karşı 477 dakika, çünkü 219 dakikalık ek onay işi 457 dakikalık yanlış eylem bedelini önlüyor.
• Yordam başına kip seçildiğinde günlük net 870 dakikaya çıkıyor ve 3.120 dakikalık yazma işi dört günde geri ödeniyor; kesilen meşru iş kalemi günde 2,65’ten 0,54’e iniyor.
• Kesilen meşru işin dakika karşılığı 10 yerine 90 alındığında tam otomasyon 1x yanlış oranında -60 dakikaya düşer; bu sayı teknik değil kurumsal bir karardır.

Sonraki Adım

Bu konu bir hat kurdu ve her adımını saydı: kaynaklar tek şemaya oturtuldu ve eşlenemeyen alan sayıldı, bağıntı kuralı koşturuldu ve kaçırdığı yazıldı, eşik taramasında yanlış pozitif ile kaçırılanın aynı anda azaltılamadığı bant ölçüldü, kural sürümleri karşılaştırıldı, hipotezler koşturuldu, besleme ömür ekseninde ayrıldı ve yinelenen müdahale otomatikleştirildi. Sayıların hepsi fark etme süresine, yani uyarının doğru çıktığı andan öncesine aitti; sınırlama süresi hiç ölçülmedi.

Doğru çıktıktan sonrası hiç yazılmadı. Bu dersin onaylı kipinde kimin onayladığı, uç nokta yalıtımının hangi yetkiyle uygulandığı, dokuz meşru iş kalemi kesildiğinde kimin karar verdiği ve karardan sonra kimin bilgilendirildiği modelde birer sayı olarak duruyor — kurumda ise birer rol, birer yetki sınırı ve birer adım dizisidir. Bir sonraki konu, Olay Müdahalesi, tam olarak bunu ele alır: hazırlıktan tanımlamaya, sınırlamadan temizleme ve kurtarmaya kadar hangi adımın kim tarafından, hangi yetkiyle ve hangi sürede atılacağı.