Fonksiyon Bildirimi ve İfadesi

Önceki derste denetimler ve birikeçler döngü gövdesine gömülüydü. Aynı işi ikinci kez yapmak gerektiğinde kod kopyalanacaktı. Programlama Temelleri kursundaki Fonksiyon Tanımı ve Çağrı dersinde bu bölmenin gerekçesi kurulmuştu.

JavaScript’te fonksiyon tanımlamanın birden çok biçimi vardır ve aralarındaki fark sözdiziminden ibaret değildir. Bu ders iki temel biçimi karşılaştırır; üçüncü biçim olan ok fonksiyonları bu konunun beşinci dersinde ele alınacak.

İki Tanım Biçimi

Fonksiyon bildirimi, function anahtar sözcüğüyle başlayan ve bir ad taşıyan deyimdir. Fonksiyon ifadesi, bir değer üreten ve genellikle bir değişkene atanan biçimdir.

Adlandırma ve Kapsam Kuralları dersinde gösterilen fark burada tekrar edilir: bildirim gövdesiyle birlikte yukarı taşınır, ifade taşınmaz.

console.log(ortalamaBildirim([21.5, 19.75]));

function ortalamaBildirim(dizi) {
  let toplam = 0;
  for (const d of dizi) toplam += d;
  return toplam / dizi.length;
}

const ortalamaIfade = function (dizi) {
  let toplam = 0;
  for (const d of dizi) toplam += d;
  return toplam / dizi.length;
};
console.log(ortalamaIfade([21.5, 19.75]));

20.625
20.625

Bildirim, tanımından önceki satırdan çağrılabildi. İfade, atama satırından önce çağrılsaydı zamansal ölü bölge hatası verirdi.

İki biçimin ikinci farkı, ifadenin bir değer olmasıdır: doğrudan bir argüman olarak geçilebilir, bir nesnenin özelliği yapılabilir ya da bir fonksiyondan döndürülebilir. Bildirim bunu yapamaz; önce bir ada bağlanması gerekir.

Kursun kuralı: en dış kapsamdaki yardımcı fonksiyonlar bildirim biçiminde yazılır, başka bir fonksiyona geçirilen veya bir değişkende taşınan fonksiyonlar ifade biçiminde yazılır. Gerekçe, bildirimin çağrı sırasından bağımsız olması ve dosyanın okunma sırasını serbest bırakmasıdır.

Adlı Fonksiyon İfadeleri

Bir fonksiyon ifadesi ad taşıyabilir. Bu ad, yalnızca fonksiyonun kendi gövdesinde görülür:

const topla = function toplayici(dizi, dizin = 0) {
  if (dizin >= dizi.length) return 0;
  return dizi[dizin] + toplayici(dizi, dizin + 1);
};
console.log(topla([21.5, 19.75, 23]));
console.log(topla.name);
try {
  console.log(toplayici([1]));
} catch (hata) {
  console.log(hata.name + ": " + hata.message);
}

64.25
toplayici
ReferenceError: toplayici is not defined

İç ad özyinelemeli çağrıyı mümkün kıldı ve name özelliğinde göründü, ama dışarıdan erişilemedi. Bu, özyinelemeli bir fonksiyon ifadesinin kendisini dış değişkene bağımlı olmadan çağırmasını sağlar; dış değişken sonradan başka bir değere bağlansa bile özyineleme çalışmayı sürdürür.

Fonksiyonlar iki bilgilendirici özellik taşır:

function esikUstu(dizi, esik) { return dizi.filter((d) => d > esik); }
const anonim = function (a, b) { return a + b; };
console.log(esikUstu.name, esikUstu.length);
console.log(anonim.name, anonim.length);
console.log(typeof esikUstu, esikUstu instanceof Object);

esikUstu 2
anonim 2
function true

name, hata iletilerinde ve yığıt izlerinde görünen addır; atandığı değişkenin adından çıkarılabilir. length, beklenen parametre sayısıdır — varsayılan değerli ve kalan parametreler sayılmaz, bu bir sonraki dersin konusudur.

Son satır bir tip gözlemidir: fonksiyonlar nesnedir. typeof ayrı bir sonuç verse de, özellik taşırlar ve nesne olarak davranırlar.

Fonksiyonlar Değerdir

Fonksiyonun değer olması, onu argüman olarak geçirmeyi ve bir fonksiyondan döndürmeyi mümkün kılar. Programlama Temelleri kursundaki Fonksiyonel Programlamaya Giriş dersinde tanımlanan yüksek mertebeden fonksiyon kavramı budur.

const sicakliklar = [21.5, 19.75, 23, 18.25];

function esikSuzgeci(esik) {
  return function (deger) {
    return deger > esik;
  };
}

const yirmiUstu = esikSuzgeci(20);
console.log(sicakliklar.filter(yirmiUstu));
console.log(sicakliklar.filter(esikSuzgeci(22)));

[ 21.5, 23 ]
[ 23 ]

Döndürülen fonksiyon, yaratıldığı çağrıdaki esik bağlamasını taşımayı sürdürüyor. İki ayrı çağrı iki ayrı bağlama üretti; ilki 20, ikincisi 22 gördü. Bu davranışın adı kapanıştır ve bir sonraki kursun temel konularından biridir. Burada yalnızca kullanılıyor.

Bir fonksiyon ifadesi tanımlandığı yerde hemen çağrılabilir. Bu kalıp, bir adı dış kapsama sızdırmadan iş yapmak için kullanılır:

const rapor = (function () {
  const gizli = [21.5, 19.75];
  return { adet: gizli.length };
})();
console.log(rapor);
console.log(typeof gizli);

{ adet: 2 }
undefined

gizli adı dışarıda görünmüyor. Modül kipi bu ihtiyacın çoğunu ortadan kaldırır — Kod Çalıştırma Yolları dersinde görüldüğü gibi modülün en dış kapsamı zaten özeldir — ama kalıp, dar bir kapsam açmak için hâlâ kullanılır.

Blok İçinde Bildirim

Katı kipte fonksiyon bildirimleri blok kapsamlıdır:

if (true) {
  function blokIcinde() {
    return "blok";
  }
  console.log(blokIcinde());
}
try {
  console.log(blokIcinde());
} catch (hata) {
  console.log(hata.name + ": " + hata.message);
}

blok
ReferenceError: blokIcinde is not defined

Katı kipte olmayan betiklerde bu davranış farklıdır ve uyumluluk kuralları devreye girer. Belirsizlikten kaçınmanın yolu, koşula bağlı tanımları bildirim yerine ifadeyle yazmaktır: değişken bildiriminin kapsam kuralı her iki kipte de aynıdır.

Dönüş Kuralları

Dönüş değeri yazılmamış bir fonksiyon undefined döndürür. Bu, çağıranın gördüğü değerdir ve fonksiyonun bir iş yapıp yapmadığından bağımsızdır.

function yaz(kayit) {
  console.log(kayit.istasyon, kayit.sicaklik);
}
const sonuc = yaz({ istasyon: "A1", sicaklik: 21.5 });
console.log("donus:", sonuc);

function erkenCikis(deger) {
  if (deger == null) return;
  return deger * 2;
}
console.log(erkenCikis(null), erkenCikis(10));

A1 21.5
donus: undefined
undefined 20

Programlama Temelleri kursundaki komut–sorgu ayrımı burada da geçerlidir: bir fonksiyon ya iş yapar ya değer döndürür. yaz iş yapar; dönüşünü kullanmak anlamsızdır.

Otomatik Noktalı Virgül Tuzağı

JavaScript, belirli durumlarda satır sonuna noktalı virgül ekler. Kural return deyiminde sert bir sonuç doğurur: return ile döndürülecek ifade arasına satır sonu konamaz.

function hataliDonus() {
  return
    21.5;
}
function dogruDonus() {
  return 21.5;
}
console.log(hataliDonus());
console.log(dogruDonus());

undefined
21.5

İlk fonksiyonda return deyimi kendi satırında sonlandırıldı; 21.5; satırı hiç çalışmayan ayrı bir deyim oldu. Hata verilmedi, uyarı çıkmadı — yalnızca yanlış değer döndü.

Aynı kural throw, break, continue ve artırma işleçleri için de geçerlidir. Korunmanın yolu, döndürülecek ifadeyi return ile aynı satırda başlatmaktır. Uzun bir ifade döndürülüyorsa açılış parantezi aynı satıra konur.

Ölçüm Betiğine Uygulama

Önceki derslerdeki denetimler ve hesaplar fonksiyonlara ayrıldığında, betiğin gövdesi akışı gösteren birkaç satıra iner:

function gecerliMi(kayit) {
  return kayit.sicaklik != null && !Number.isNaN(kayit.sicaklik);
}

function ortalama(kayitlar) {
  let toplam = 0;
  let sayac = 0;
  for (const kayit of kayitlar) {
    if (!gecerliMi(kayit)) continue;
    toplam += kayit.sicaklik;
    sayac += 1;
  }
  return sayac === 0 ? null : toplam / sayac;
}

const kayitlar = [
  { istasyon: "A1", sicaklik: 21.5 },
  { istasyon: "A2", sicaklik: NaN },
  { istasyon: "B1", sicaklik: 23 },
  { istasyon: "B2", sicaklik: null },
];

console.log("gecerli:", kayitlar.filter(gecerliMi).length);
console.log("ortalama:", ortalama(kayitlar));
console.log("bos liste:", ortalama([]));

gecerli: 2
ortalama: 22.25
bos liste: null

gecerliMi hem filter çağrısına argüman olarak geçti hem de döngü içinde çağrıldı — fonksiyonun değer olmasının doğrudan faydası. ortalama fonksiyonu boş listede null döndürüyor; bölme yapılsaydı NaN üretirdi ve hata sessizce ilerlerdi.

Özet

• Fonksiyon bildirimi gövdesiyle birlikte yukarı taşınır; fonksiyon ifadesi atama satırında oluşur ve öncesinde ölü bölgededir.
• Adlı fonksiyon ifadesinin adı yalnızca kendi gövdesinde görülür ve özyinelemeyi dış değişkenden bağımsız kılar.
• Fonksiyonlar değerdir: argüman olarak geçirilir, döndürülür ve nesne olarak özellik taşır.
• Katı kipte blok içindeki fonksiyon bildirimleri blok kapsamlıdır; koşula bağlı tanımlar ifadeyle yazılır.
• Dönüş değeri yazılmamış fonksiyon undefined verir; return ile ifade arasına satır sonu konursa deyim orada biter ve sessizce undefined döner.

Sonraki Adım

Bu derste fonksiyonlar sabit sayıda parametreyle çağrıldı. Gerçek kullanımda argüman eksik gelebilir, fazla gelebilir ya da sayısı önceden bilinmeyebilir. Sonraki ders parametre kurallarını ele alacak: varsayılan değerlerin ne zaman devreye girdiği, kalan parametrelerin toplanması ve eski argüman nesnesinin neden yeni yazımda kullanılmadığı.