Dosya Dahil Etme

Dosya Yükleme dersi, istekle gelen bir dosyanın false döndüren bir fonksiyona verilmesiyle bitti. Bir betiğin başka bir dosyayı kendi içine çekmesi aynı soruyu başka bir düzenekte sorar: çekilecek dosya yoksa bu hangi kanaldan duyulur? Yanıt, dahil etmenin hangi biçimiyle yapıldığına göre değişir. Ders, çekirdeğin on dördüncü gözlemini ve onun karşıtlarını ölçer; ardından kursun tamamını tek tabloda toplar.

Ölçüm yine kursun çekirdeğindeki kanal.php dosyasını kullanır. Her ders kendi çalışma dizininde koştuğu için dosya burada da birebir verilir.

<?php
// kanal.php — bir sorunun hangi kanaldan duyuldugunu siniflandiran yardimcilar

// Yakalanan uyarilarin seviye adlari burada birikir; ileti metni tutulmaz.
$GLOBALS['duyulan_uyarilar'] = [];

set_error_handler(function (int $seviye): bool {
    $adlar = [E_WARNING => 'E_WARNING', E_NOTICE => 'E_NOTICE', E_DEPRECATED => 'E_DEPRECATED'];
    $GLOBALS['duyulan_uyarilar'][] = $adlar[$seviye] ?? 'E_' . $seviye;
    return true;
});

// Degeri tipiyle birlikte kisa bir metne cevirir.
function yaz(mixed $deger): string
{
    return match (true) {
        $deger === null => 'null',
        is_bool($deger) => $deger ? 'true' : 'false',
        is_array($deger) => 'dizi(' . count($deger) . ')',
        default => get_debug_type($deger) . ' ' . $deger,
    };
}

// Isi calistirir ve sorunun hangi kanaldan duyuldugunu sirayla sorar:
// once firlatma, sonra uyari, sonra false/null donus; hicbiri yoksa sessiz.
function dinle(callable $is): array
{
    $GLOBALS['duyulan_uyarilar'] = [];
    try {
        $sonuc = $is();
    } catch (Throwable $hata) {
        return ['durdurur', get_class($hata)];
    }
    if ($GLOBALS['duyulan_uyarilar']) {
        $seviyeler = implode(',', array_unique($GLOBALS['duyulan_uyarilar']));
        return ['uyari', $seviyeler . ', sonuc ' . yaz($sonuc)];
    }
    if ($sonuc === false || $sonuc === null) {
        return ['donus', 'sonuc ' . yaz($sonuc)];
    }
    return ['sessiz', 'sonuc ' . yaz($sonuc)];
}

// Kodu ayri bir PHP yurutmesinde calistirir; cikis kodu 255 ise yurutme durmustur.
function ayri_yurut(string $kod): array
{
    exec('php -d display_errors=0 -r ' . escapeshellarg($kod) . ' 2>&1', $satirlar, $cikis);
    $sinif = $cikis === 255 ? 'durdurur' : 'sessiz';
    return [$sinif, 'cikti ' . count($satirlar) . ' satir, cikis ' . $cikis];
}

Eksik Dosya include ile Uyarı Verir

İlk betik dört şeyi ölçer: var olmayan bir dosyanın include ile çekilmesi, var olan bir dosyanın include_once ile iki kez çekilmesi ve o dosyanın kaç kez çalıştığı. Var olan dosyayı betik kendisi yazar; böylece ölçüm bir önceki koşumdan kalan dosyaya bağlı olmaz.

<?php
// dahil.php — eksik dosya ve include_once hangi kanaldan duyulur
require 'kanal.php';

file_put_contents('parca.php', "<?php\n\$GLOBALS['yuklenme'] = (\$GLOBALS['yuklenme'] ?? 0) + 1;\nreturn 7;\n");

$olcumler = [
    'eksik dahil dosyasi' => fn() => include 'yok.php',
    'ilk include_once'    => fn() => include_once 'parca.php',
    'ikinci include_once' => fn() => include_once 'parca.php',
];

foreach ($olcumler as $ad => $olcum) {
    [$sinif, $kanit] = dinle($olcum);
    printf("%-24s%-10s%s\n", $ad, $sinif, $kanit);
}
echo 'parca.php calisma sayisi ', $GLOBALS['yuklenme'], "\n";

eksik dahil dosyasi     uyari     E_WARNING, sonuc false
ilk include_once        sessiz    sonuc int 7
ikinci include_once     sessiz    sonuc true
parca.php calisma sayisi 1

İlk satır çekirdeğin eksik dahil dosyasi gözlemidir: include bulamadığı dosya için E_WARNING bildirdi, false döndürdü ve yürütme sürdü. Bu uyarı sınıfıdır ve bu dersin ölçü sınıfıdır. IY21. Döndürülen false da vardır, ama sınıfı dinle()’nin sorduğu sıra belirler: uyarı dönüşten önce sorulur. Bu yüzden satır dönüş değil, uyarı yazar.

Sonraki iki satır include_once içindir. İlk çağrı dosyayı çalıştırır ve dosyanın return ettiği 7 değerini verir. İkinci çağrı dosyayı bir daha çalıştırmaz ve yalnız true döndürür; son satır dosyanın toplam bir kez çalıştığını doğrular. IY22. Bu, include_once ile require_once için aynı davranıştır ve aynı fonksiyonun iki kez tanımlanması gibi çakışmaları önler. Ama ikinci çağrının 7 değil true vermesi sessiz bir farktır: dosyanın dönüş değerini kullanan kod, ikinci çağrıda başka bir değer alır.

Require Uyarının Ardından Durdurur

require aynı eksikliği daha sert karşılar. Yürütmeyi sürdürmesi için bir false bırakmaz; dosya bulunamazsa durur. Bunun hangi biçimde olduğu ölçülür, varsayılmaz. İki ölçüm yapılır: aynı işlemde bir try ile ve ayrı bir yürütmede çıkış koduyla.

<?php
// zorunlu.php — require ile eksik dosya hangi kanaldan duyulur
require 'kanal.php';

[$sinif, $kanit] = dinle(fn() => require 'yok.php');
printf("%-24s%-10s%s\n", 'eksik require', $sinif, $kanit);
echo 'once duyulan uyari: ', implode(',', $GLOBALS['duyulan_uyarilar']), "\n";

[$sinif, $kanit] = ayri_yurut('echo "once\n"; require "yok.php"; echo "sonra\n";');
printf("%-24s%-10s%s\n", 'ayri yurutme', $sinif, $kanit);

eksik require           durdurur  Error
once duyulan uyari: E_WARNING
ayri yurutme            durdurur  cikti 1 satir, cikis 255

IY23. Sınıf durdururdur: require bir Throwable fırlattı ve ayrı yürütme 255 koduyla çıktı, sonra satırı basılmadı. Kanal birden fazla sinyal verdi: require önce E_WARNING bildirdi, ardından yürütmeyi kesti. Çekirdeğin sorusu en güçlü kanalı seçer, bu yüzden satırın sınıfı uyarı değil durdurur’dur. Kursun ortak kuralı budur: aynı olayda iki kanal konuşuyorsa ölçü, yürütmeyi kesen kanaldır.

Yol Çalışma Dizinine Mi Bağlı

Göreli bir yol, betiğin kendi dizinine değil, o anki çalışma dizinine bağlı olabilir. Aynı dosya __DIR__ ile verilince bu bağımlılık kalkar. __DIR__, çalışan dosyanın bulunduğu dizinin yoludur; değeri ortama bağlıdır ve bu derste basılmaz, yalnız onunla kurulan yolun çalışıp çalışmadığı basılır.

<?php
// yol.php — dahil edilen yolun calisma dizinine baglanip baglanmadigi
require 'kanal.php';

file_put_contents('parca.php', "<?php\nreturn 7;\n");
chdir('/');

$olcumler = [
    'goreli ./ yolu'  => fn() => include './parca.php',
    '__DIR__ ile yol' => fn() => include __DIR__ . '/parca.php',
];

foreach ($olcumler as $ad => $olcum) {
    [$sinif, $kanit] = dinle($olcum);
    printf("%-24s%-10s%s\n", $ad, $sinif, $kanit);
}

goreli ./ yolu          uyari     E_WARNING, sonuc false
__DIR__ ile yol         sessiz    sonuc int 7

IY24. Çalışma dizini değiştikten sonra ./ ile başlayan yol dosyayı bulamadı ve uyarı verdi; __DIR__ ile kurulan yol bulundu ve dosyanın 7 değeri döndü. Yol dahil edilen dosyanın yerini betiğin konumuna bağlıyorsa __DIR__ kullanılır. Bu, hatanın kanalını değiştirmez; yalnız hatanın çıkma olasılığını azaltır.

Sınırlayıcı Ölçüm

include’un uyarı kanalı bir koşula bağlıdır: dosya bulunamazsa geçerlidir. Dosya bulunur ve sözdizimi bozuksa durum değişir. Aşağıdaki betik bozuk bir dosyayı include ile çeker.

<?php
// bozuk.php — bulunan ama sozdizimi bozuk dosyanin include ile duyulusu
require 'kanal.php';

file_put_contents('bozuk_parca.php', "<?php\n\$x = ;\n");

[$sinif, $kanit] = dinle(fn() => include 'bozuk_parca.php');
printf("%-24s%-10s%s\n", 'bozuk dahil dosya', $sinif, $kanit);

bozuk dahil dosya       durdurur  ParseError

IY25. include bu kez ParseError fırlattı ve sınıf durdururdur. Dosyanın bulunması, kanalı uyarıdan durdurura çevirdi. Bu, Sözdizim ve Etiketler dersindeki özetin ölçülmüş biçimidir: dahil edilen dosyadaki sözdizim hatası ana dosya çalıştıktan sonra yakalanabilir bir ParseError olarak fırlar. Sonuç olarak include için “hata yürütmeyi kesmez” cümlesi doğru değildir; doğru cümle “eksik dosya yürütmeyi kesmez”dir.

Özet

• Bulunamayan bir dosya include ile E_WARNING bildirir ve false döndürür; yürütme sürer. Bu dersin ölçü sınıfı uyarıdır (eksik dahil dosyasi).
• require aynı eksiklikte önce uyarı bildirir, sonra yürütmeyi keser; sınıfı durdururdur.
• include_once ikinci çağrıda dosyayı çalıştırmaz ve true döndürür; ilk çağrıdaki dönüş değeri kaybolur.
• ./ ile başlayan yol çalışma dizinine bağlıdır; __DIR__ ile kurulan yol betiğin konumuna bağlıdır.
• Dosya bulunur ama sözdizimi bozuksa include da ParseError fırlatır ve durdurur.

Kurs Kapanışı

Kurs boyunca tek soru soruldu: bu sorun hangi kanaldan duyuluyor? On dört ders, her biri bir düzeneği ölçtü ve her biri kendi sınıfını bu dört addan biriyle adlandırdı. Tablo, her satırda dersin ölçtüğü düzeneği, kanalını ve o kanalın bittiği yeri gösterir.

Ders	Ölçülen düzenek	Kanal	Sınırlayıcı ölçüm
Yürütme Modeli	on dört gözlemli çekirdek	durdurur	sunucuda her istek baştan başlar
Sözdizim ve Etiketler	ayrıştırma ile yürütme hatası	durdurur	sözdizim hatası yürütmeyi başlamadan keser
Değişkenler ve Veri Tipleri	tip değere bağlı	sessiz	strict_types çağıranın dosyasını bağlar
İşleçler	sayı önekli dizgi	uyarı	?? uyarıyı susturur
Denetim Akışı	karşılıksız match	durdurur	default kolu durdurmayı sessize çevirir
Fonksiyonlar	fazla argüman	sessiz	yerleşik fonksiyon ArgumentCountError verir
İndeksli ve İlişkisel Diziler	anahtar normalleşmesi	sessiz	ondalık anahtar E_DEPRECATED verir
Çok Boyutlu Diziler	eksik iç anahtar	uyarı	?? yolun tamamını sessize çevirir
Dizi Fonksiyonları	array_search bulamaz	dönüş	0 gevşek karşılaştırmada false olur
Dizgi İşleme	bozuk JSON	dönüş	JSON_THROW_ON_ERROR durdurur
Süper Küresel Değişkenler	eksik sorgu anahtarı	uyarı	dizi gelince TypeError, durum kodu değişir
Form İşleme	geçersiz form sayısı	dönüş	geçerli 0 başarısızlıkla aynı görünür
Dosya Yükleme	yüklenmemiş dosya	dönüş	post_max_size aşımı iki diziyi de boşaltır
Dosya Dahil Etme	eksik dahil dosya	uyarı	bozuk sözdizimi ParseError verir

On dört dersin dağılımı 3 sessiz · 4 dönüş · 4 uyarı · 3 durdurur’dur; çekirdek her ders için bir gözlem taşıdığından çekirdeğin dağılımı da aynıdır. Dört sınıf aynı aksaklığın dört farklı bedelidir. Sessiz sınıfta bedeli yanlış sonuç öder, dönüşte çağıranın dikkati, uyarıda bildirimi okuyan göz, durdurur sınıfında ise çalışan yürütme.

Tablonun ikinci bir okuması vardır: her satırın son sütunu, o kanalın bir koşula bağlı olduğunu gösterir. ?? uyarıyı sessize çevirir, JSON_THROW_ON_ERROR dönüşü durdurur sınıfına taşır, default kolu durdurmayı sessize çevirir. Kanal, düzeneğin sabit bir özelliği değil, çağıranın yazdığı koda göre kayan bir özelliğidir. Bu nedenle kanalı varsaymak yerine her yeni düzenekte aynı soru sorulur.

Kurs bu soruyla PHP’nin sorunlarını duyma biçimlerini ayırdı; sınıflandırmaların güvenlik sonuçları M24 ve M25’in konusudur. Sıradaki kurs PHP’de sınıfları, arayüzleri ve ad alanlarını ele alır.